Makineyle Denetlenen İspatlar: Lean 4’ün Gücü. Fonksiyonel Programlama, Lean, Aristotle ve Yapay Zeka Araçları

İsmail Can Akdeniz ve Melis Meriç Gürel, Dokuz Eylül Üniversitesi. Tarih: 23 Kasım 2026, Pazartesi, Saat: 13:00. Yer: Dokuz Eylül Üniv., Tınaztepe Kampüsü, Fen Fakültesi, Matematik Bölümü, Sınıf B254.

Özet:

Bu seminerde, Lean 4 aracılığıyla etkileşimli teorem ispatı ve fonksiyonel programlamayı; ayrıca Aristotle ve AI araçları ile otomatik ispat aramayı tanıtacağız.

Bilgisayar destekli ispat doğrulamasının temeli, mantık ile tip kuramı arasında doğrudan bir izomorfizma kuran Curry–Howard Eşlemesi’ne dayanır:

    \[ \text{Önermeler} \iff \text{Tipler}, \qquad \text{İspatlar} \iff \text{Programlar (Terimler)}. \]

Biçimsel Doğrulama İlkesi. P, Lean 4’te bir tip olarak biçimselleştirilmiş matematiksel bir önerme olsun. Lean çekirdeği, P : p terimini ancak ve ancak p, P önermesi için mantıksal açıdan eksiksiz ve hatasız bir ispat oluşturuyorsa kabul eder.

Mathlib kütüphanesini kullanarak klasik analiz önermelerinin Lean’ın biçimsel sözdizimine nasıl aktarıldığını göstereceğiz. Özellikle, gerçek sayı dizilerinin yakınsaklığını ele alacağız: \{a_n\} sıfıra yakınsayan bir gerçek sayı dizisi, \{b_n\} ise sınırlı bir gerçek sayı dizisi olsun. Bu iki dizinin çarpım dizisi \{a_n b_n\}‘nin de sıfıra yakınsadığını biçimselleştirip kanıtlayacağız:

    \[ \lim_{n \to \infty} a_n = 0 \text{ ve } \{b_n\} \text{ sınırlıdır} \implies \lim_{n \to \infty} a_n b_n = 0. \]

Bu ispatı Lean’ın Taktik Modunda canlı gösterimlerle pekiştirecek ve Aristotle gibi yapay zeka destekli ispatlayıcıların eksik ispat adımlarını (sorry) tamamlamaya nasıl yardımcı olduğunu göstereceğiz. Zaman kalırsa başka örnekleri de ele alacağız.

Makineyle Denetlenen İspatlar: Lean 4’ün Gücü başlıklı mezuniyet projemizin bir parçası olan bu seminer, lisans düzeyindeki matematiği biçimselleştirmeye ve ispatları mantıksal kesinlikle doğrulamaya yönelik erişilebilir bir giriş sunmaktadır.

 

ismail-Can-Akdeniz-ve-Melis-Meric-Gurel_Makineyle-Denetlenen-ispatlar-Lean4-un-Gucu_23-Kasim-2026-Pazartesi_zaman-13-00_Sınıf-B254

Formasyon Ara Sınav Mazeret Sınavları

Fakültemiz tarafından yürütülmekte olan Formasyon Programı kapsamında 2026-2027 eğitim
öğretim yılı güz yarıyılı Ara Sınav Mazeret Sınavları tüm formasyon dersleri için 03.12.2026 tarihinde
Fakültemiz B257 nolu derslikte saat 17:00‘de yapılacaktır.